«خیال» یکی از بزرگترین و شیرین ترین ویژگی های ذهن آدمی است. نمی توان اثبات کرد موجود دیگری در روی زمین باشد که چنین قدرت افسونگری حتی به قدری ناچیز داشته باشد. با خیال نه زمان معنای واقعی خود را دارد و نه مکان. می شود پرواز کرد، زمان را به عقب و جلو برد، صورتگری کرد و واژه ها را به جان هم انداخت. بدون خیال هنر و ادبیات وجود خارجی نداشت و بی تصورات خیال انگیز اختراعات بشری هم زمینه ای برای ظهور نداشت. اما کلک خیال انگیز بشر وقتی به عصر رسانه ها رسید، عرصه ای فراخ برای جولان یافت. فضای مجازی خود نمودار بازآفرینی عنصر خیال در فضای واقعی بود. چیز که همه عناصر خیال را در خود داشت: بی زمانی، بی مکانی و بازآفرینی واقعیت و هویت. ابزارهای رسانه ای دیگر نیز سوار بر این ویژگی ذهن آدمی قدرت بیشتری یافتند. سینما، تلویزیون، رادیو و بازی های رایانه ای کلک های جدید خیال انگیزی بودند که هم عالم دیگری ساختند و هم آدم دیگری. به همین خاطر هم، هم اکنون ساختن جهان های خیالی یکی از ویژگی های مهم رسانه ها در عصر جدید است و به همین ترتیب تشخیص مرز میان خیال و واقعیت برای غرق نشدن در جهان های خیالی یکی از محورهای اصلی سواد رسانه ای در جهان امروز است.
گاهی غرق شدن در فضاهای رسانه ای بطور ناخودآگاه تشخیص میان دنیای واقعی و خیالی را برای ما دشوار می کند و ما تصور می کنیم همان رفتارهای دنیای خیالی می تواند در دنیای واقعی هم تداوم داشته باشد. ملوان زبل در آن کارتون معروفش با خوردن یک قوطی اسفناج قدرتی غیرواقعی پیدا می کرد. وجهه مثبت این اتفاق می تواند ایجاد تمایل بیشتر در شما برای خوردن اسفناج که گیاهی مفید است، باشد اما اگر شما تصور کنید که در دنیای واقعی هم چنان قدرتی پیدا خواهید کرد، می تواند خطرناک هم باشد. شناخت این مرز حساس در دوران کودکی بسیار بسیار سخت تر است. کودکان تصور می کنند که در دنیای واقعیت هم مثل دنیای خیالی فیلم ها، کارتون هاو بازی ها قادر به هر کاری هستند. به همین خاطر است که باید همیشه این مرز حساس را به آنها یادآوری کرد و مراقب بود که زیاد از حد در چنین دنیایی غرق نشوند.
در یکی از ماههای رمضان سال های گذشته سریالی پخش می شد که به مسایل ماورایی مثل پرواز روح و زندگی بعداز مرگ می پرداخت. در این سریال روح های سرگردانی وجود داشتند که کالبدشان هنوز زنده بود و آنها مدام در زندگی افراد خانواده خود سرک می کشیدند بدون آنکه دیده شوند. بعد از پایان سریال خبری در رسانه ها منتشر شد مبنی براینکه پسربچه ای با الهام از این سریال خود را خفه کرده است. ماجرا بدین صورت بود که پدر ومادر خانواده، او و دیگر برادرش را در خانه تنها گذاشته بودند و به جای دیگری رفته بودند. بچه خانواده هم برای اینکه بتواند پرواز کند و سر از کار پدرو مادرش دربیاورد با همدستی برادر دیگرش خود را حلق آویز و نیمه جان می کند!
اینکه این خبر تا چه میزان واقعیت داشت، خیلی مهم نیست. مهم این است که چنین اتفاقی هیچ وقت دوراز دسترس نیست، اگر ندانیم که کودکان – و حتی گاهی نوجوانان و بزرگسالان- قادر به جداسازی دنیای خیالی رسانه ها از واقعیت زندگی نیستند.
دیدگاهتان را بنویسید